11. Sınıf Fizik Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 14 Cevapları
1. Ünite “Başlarken” Etkinliği Soru Çözümleri
1. Aşağıdaki sorulardan hareketle hız, ivme, ağırlık, periyot ve frekans kavramlarını tanımlayınız:
– Hız: Hareketlinin birim zamandaki yer değiştirme miktarıdır. Vektörel bir niceliktir.
– Sürat ile Farkı: Sürat skaler olup birim zamanda alınan yolu ifade ederken; hız vektörel olup yer değiştirmeyi esas alır.
– Matematiksel Modeli: v = Δx / Δt biçimindedir.
– İvme: Hareketlinin birim zamandaki hız değişim miktarıdır. Vektörel bir niceliktir. Sabit süratle dairesel virajı dönen bir cismin hız yönü değiştiği için merkezcil ivmesi vardır.
– Matematiksel Modeli: a = Δv / Δt biçimindedir.
– Ağırlık: Bir cisme etki eden kütle çekim kuvvetidir. Vektörel bir büyüklüktür ve G = m · g formülüyle hesaplanır. Skaler olan kütleden farkı yönlü bir kuvvet olması ve bulunulan konuma (çekim ivmesine) göre değişmesidir.
– Periyot (T): Çembersel veya periyodik bir harekette bir tam turun tamamlanması için geçen süredir. Birimi saniyedir.
– Frekans (f): Birim zamanda (1 saniyede) yapılan tam tur veya titreşim sayısıdır. Birimi s-1 (Hertz) ‘dir. Periyot ile frekans arasında T · f = 1 bağıntısı vardır. Vantilatörün ve çamaşır makinesinin dönme hızı arttıkça frekansı yükselir.
2. Görsellerdeki olayları hız ve ivme kavramları ile açıklayınız:
– Kısa mesafe koşusunda çıkış yapan atlet: Durgun hâlden başlayarak hızlandığı için pozitif ivmeli bir hareket yapar. Hızı zamanla artar.
– Yürüyen bant üzerinde duran kişi: Bant sabit hızla ilerlediği için kişinin hızı sabittir, ivmesi sıfırdır.
– Kırmızı ışığa yaklaşan araç: Sürücü frene bastığı için araç yavaşlayan hareket yapar; hız vektörü ile ivme vektörü zıt yönlüdür.
– Dikey rüzgâr simülatöründe paraşütçüler: Yer çekimi ve yukarı yönlü hava akımının dengelendiği durumlarda sabit hızla yükselir veya durur (net kuvvet ve ivme sıfırdır).
– Cruise control ile doğrusal yolda ilerleyen araç: Sabit süratli doğrusal hareket yapar; hızı değişmediğinden ivmesi sıfırdır.
– Su kaydırağından kayan çocuklar: Eğik düzlemde yer çekimi etkisiyle hızlanan hareket yaparlar; hızı ve ivmesi vardır.
3. Sabit süratle hareket eden otomobil ve sürücü soruları:
– Gaza basıldığında: Araç ileri doğru ivmelenir. Eylemsizlik nedeniyle sürücü koltuğa doğru geriye çekiliyor hisseder.
– Frene basıldığında: Araç yavaşlayan ivmeli hareket yapar. Eylemsizlik gereği sürücü öne doğru eğilir.
– Virajı dönen araç: Hızın yönü sürekli değiştiği için ivmeli harekettir (merkezcil ivme). Sürücüye viraj dışına doğru savrulma hissi veren merkezcil eylemsizlik etkisi oluşur.
– Kütle artarsa: Arabaya uygulanan kuvvet sabitken kütle artarsa (F = m · a gereği) ivme azalır, araba daha yavaş hızlanır.
– İten kişi sayısı artarsa: Toplam net kuvvet artacağı için kütle sabitken ivme artar, araba daha çabuk hızlanır.
– Futbol topuna vurulurken: Ayak topa ileri yönlü etki kuvveti uygular; top da ayağa eşit büyüklükte ve zıt yönlü tepki kuvveti uygular (Newton’ın 3. Yasası).
Tüm sayfaların detaylı cevapları için 11. Sınıf Fizik Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.